sosyal medyanın topluma etkisi

Sosyal Medyanın Toplum Üzerindeki Etkileri

 

Sosyal medya, milenyumla birlikte hayatımıza giren, gelişmekte olan ve gelişmiş ülkelerdeki nüfusların hemen hepsi tarafından çok kolay bir şekilde kabullenilmiş bir mecradır. Bu sosyal ağa ulaşmak oldukça basittir. Ve bu ortama girmek için gereken cihazlarda bir o kadar çeşitlidir. Yaşları fark etmeksizin her birey, gündemi sosyal ağları, ve herhangi teknolojik bir cihazın takibini kolaylıkla internet üzerinden yapabilmektedir. Bireyleri kendisine bağımlı kılan bu sosyal ağların elbette etkileri de çok çeşitlidir. Sosyal medya tanıştığı her insanın siyasal, kültürel ve eğitsel dünyasına direkt olarak etki etmektedir. İnsanlar sosyal medya üzerinden örgütlenebiliyor, bilgi aktarımı yapabiliyor ve haberleşebiliyor. Bu da sosyal medyayı sadece bir eğlence mekanı olmaktan çıkarıyor ve önemini gözler önüne seriyor. Sosyal medya artık uluslar ve gruplar açısından gerçek ve güçlü bir silah niteliğinde. Tabi önemli olan konu “Acaba bu silahın amacına uygun kullanılarak hedefe varmaya yararlı mı olacağı yoksa bu güçlü silahın kontrolden çıkarak elde patlayıp bir jenerasyonu tehlikeye mi sokacağı”dır. Giriş bölümümüzün başında belirttiğimiz üzere sosyal medya bir anda hayatımıza giriş yapmıştır. Ve bireyler, farkına varmadan bu sanal ağın ortasına düşmüşlerdir. Bu durumda kaçınılmaz bir problemi, yani ‘’kontrolsüz bir sosyal medya salgını‘’nı ortaya çıkarmıştır. İlk başta sadece gençlerin vakit geçirdiği ve gereksiz bir uğraş olarak görülürken, daha sonraları siyasal hareketlerin bu mecraları kullanarak örgütlenmesiyle ve büyük bir insan potansiyeline hitap etmesiyle öneminin farkına varılmıştır. Biz, yazımızda sosyal medyanın bireysel ve toplumsal açıdan ne denli önemli olduğuna, nasıl kontrol edilebileceğine, asıl olarak ta kontrolsüz büyüyen sosyal ağların ne gibi sonuçlar doğuracağına değindik. Web 2.0(*) kavramıyla hayatımıza giren Sosyal medya ile dinleyiciler-izleyiciler arasındaki bu ilişki oldukça çok boyutlu ve karmaşık niteliklidir. Haliyle, medyanın yapabileceği etkiler, bu etkilerin türleri, derece ve şiddetleri birçok faktör tarafından belirlenir. Konu bireyler boyutunda ele alındığında, izleyicilerin toplumsal öz geçmişleri, yaşı, cinsiyeti, mesleği, yaşam biçimi, hayatı algılayış şekli, zihinsel özellikleri ve zekası, kişiliği, dini inançları ve öteki bireysel karakteristikleri  gibi bir çok etken işin içine girmektedir. Bireylerle ilgili olarak sayılan, bütün bu toplumsal ve psikolojik özellikler, medyanın bireyler üzerinde yaratacağı etkinin türünü, şeklini ve şiddetini belirlemede belirli ölçüde rol oynar. Hiç kuşkusuz bu konuda mesajların simgesel yapısı da gözden ırak tutulmamalıdır. Yine aynı şekilde, verilen mesajların kaynağı da, yaratılabilecek etkilerin niteliği ve şiddeti üzerinde belirleyici rol oynayan bir başka önemli etkendir. Öte yandan birçok araştırmacı, sosyal medyanın toplumu bilgilendirme aracı olduğunu ve geniş kitleleri etki altına alabilme aracı olduğunu savunmaktadır. Bazı araştırmacılar da bu tezin yanında medya unsurlarının toplumdaki bir çok gediği kapattığını ileri sürmektedir. Bu düşünce belli bir noktaya kadar doğrudur. Fakat asıl mesele şudur ki; Medya unsurları toplumdaki birçok gediği kapatırken bir yandan da yeni gedikler açmaktadırlar. Toplumun sosyal medyadan aldıklarının yanı sıra beklentileri vardır. Bir medya unsuru, bireylere doğru bilgi aktardığı ya da sosyal ihtiyaçlara karşılık verebildiği sürece rağbet görmektedir. Bunun farkında olan sosyal medya kuruluşları sürekli bir yenilenme içindedirler. Bu kuruluşlar toplumdan karşılık ( yani istek ve şikayet ) alarak yenilenme, gözden geçirilme ve dönüşüm sürecinin içine girerler. Bireylerin sosyal medyadan beklentileri, mesafe sıkıntısını ortadan kaldırmak veya en doğru bilgi ve tezlere ulaşmak değildir. Bireyler daha çok sosyal çevrelerini genişletmek, eğlenmek ve vakit geçirmek amacıyla sosyal medyayı kullanmaktadırlar. Bu durum, yukarıda bahsettiğimiz konuya en açık örnektir. Bireylerin çoğu kez gerçek hayattan ve ilişkilerden koparak sanal ortamda bir kimlik geliştirme ve sosyalleşme çabası, onları sosyalleşmekten uzaklaştırabildiği gibi kin, öfke ve nefret gibi duygularla kullanım pratiği geliştirilebilmelerine de olanak tanımaktadır. Sosyal medyanın sorunsallaştırılması gereken başka bir yönü ise, tüketim sürecini besleyerek yaşadığımız çağın ruhuna ve tanımlamasına uygun biçimde tüketim döngüsünü geliştirmesidir. Tüketimi sofistike biçimde dönüştüren sosyal medya, öznesi olan bireyin kendisini paylaşarak tüketmesini sağlamaktadır. Özellikle çevresiyle yüz yüze ilişkilerde sıkıntı yaşayan bireyler sosyal medyaya daha düşkündürler. Sanal oyunların ve zaman kaybettirecek uygulamaların da bulunduğu sosyal mecralar, tabiri caizse sokak kültürünü öldürme noktasına gelmiştir. İnsanlar artık parkta veya çay bahçesinde muhabbet etmek yerine sosyal ağlarda bir fotoğraf, video vb. paylaşmayı yeğlemektedirler. Sosyal medya kulanım yaşı da oldukça düşüktür. Bu durum yüzünden de çocuklar artık sokak veya park oyunları yerine  pc, konsol ve sanal oyunlara daha ilgili yaklaşmaktadırlar. Görüldüğü gibi sosyal medya, toplumun bir gediğini kapatırken bunun yerine birkaç gedik daha açmaktadır. İnsanlar teknolojiyi takip etmek olarak tanımladıkları sosyal medya bağımlılığının bedelini kültürlerini kaybetmekle ödemektedirler. Sosyal medya günümüzde birçok etkinliğe ev sahipliği yaparak, yaşanan toplumsal olayların birçoğunda etkin rol üstlenmektedir. Sosyal medyanın özgür ve kısmen yersiz yurtsuz olma özelliği bireylerin kendilerini gerçekleştirebilmeleri ve bu ortamı etkin kullanmak istemeleriyle sonuçlanmaktadır. .“Yeni gelişen medya türevleri bilginin yayılmasında, paylaşılmasında önemli bir yer sahibidir. Sosyal medya ismi verilen bu yeni alan, insanları bir araya getirdiği gibi, aynı amaç doğrultusunda örgütlenmiş toplulukları da bir araya getirdi. Sosyal hareketleri birbirine başlayan ve eylemselliklerine hız kazandıran bir ortam oluşturdu. Bu hareketlerin; kendi üretimlerini, eylemlerini ve haberlerini yayınlayacakları bir yayın mecrası oluşturdu . Gerek ülkemizde örnekleri artarak görülen, gerekse dünyanın çeşitli bölgelerinde görülen toplumsal hareketlerin eylem ve iletişim ortamı olması sosyal medyanın önemini ve etkinliğini anlamamızı gerekli kılmaktadır. Buna ilaveten yaşadığımız toplumda sosyal medya araçlarının kullanıcı sayısının her geçen gün artması, konuyu araştırılması gereken önemli bir olgu kılmaktadır. Ulus sınırlarının ötesinde bir örgütlenme tasavvuru geliştiren küreselleşmeyi, kendisini var eden ve geliştiren unsurlardan en önemlisi hiç kuşkusuz iletişim araçları ve ağları olmuştur. Küreselleşme sürecinin sınırları kaldırarak, ortak ve homojen bir dil, kültür ve toplum yaratma fikri, bireysel ve toplumsal dönüşümün itici gücü olmuş, böylece iletişim araçları yoluyla yeni bir toplum biçimine doğru yol alınmıştır. Küreselleşme ile ortaya köklü yapısal değişmede sanayi toplumu, yerini yapısal farklar gösteren bilgi toplumuna bırakmaktadır. İnsanlar artık daha hızlı olan ve daha büyük kitlelere ulaştıran sosyal medyayı, toplumsal faaliyetlerde de kullanmaya başlamışlardır. Saniyelerin bile önemli olduğu günümüzde bir faaliyet veya etkinlik kolay bir yoldan sosyal medyada duyurulmakta ve kitleler harekete geçebilmektedir. Sosyal ağların toplumsal dinamik içinde en etkin olduğu alan elbette ki duyuru alanıdır. Bir ferdin şahit olduğu bir olayı anında sosyal paylaşım hesabında yayınlamasıyla, olaya kilometrelerce uzakta olan bireyler bile bundan haberdar olmaktadır. Ve bu haberi alan bireyler de harekete geçebilmekte ve düşüncelerini beyan edebilmektedirler. Sosyal medya her ne kadar etkin bir duyuru aracı olsa da, büyük bir insan kalabalığını bir araya getirecek ve ortada olmayan bir olayı başlatacak nitelikte değildir. Sosyal medyanın, toplumda asıl etkili olduğu alan, insanları etkileyen bir olayın yayılarak, tüm bireylerin dikkatini çekmektir diyebiliriz. Yani sosyal medya toplumsal dinamik örgüsünde yok olan toplumsal olayı ortaya çıkarmamakta ama var olan bir olayın geniş kitlelerce benimsenmesini sağlamaktadır. Bu konuya örnek olarak Arap Baharı’nı gösterebiliriz. 2011 yılının ilk aylarında başta Ortadoğu ve Kuzey Afrika.’da başlayan halk hareketlerinin örgütlenme ve iletişim aracı olarak sosyal medya araçlarından yararlanılmasının ardından, yaşanan halk hareketlerine ‘‘ sosyal medya devrimi ‘’ gibi tanımlamaların yapılmasıyla, sosyal medyanın önemi ve etkisi tartışması artarak devam etmektedir. İnsanlar başta Facebook ve Twitter olmak üzere diğer toplumsal paylaşım ağları yoluyla örgütlenerek toplantılar ve geniş katılımlı gösteriler organize etmişlerdir. Başta sosyalleşme, eğlenme, sosyal sermayeyi geliştirme gibi amaçlarla kullanılan toplumsal paylaşım ağlarının bu süreçte yaşanan halk hareketlerinde başat iletişim aracı olması, bölgede yaşananların anlaşılma çabalarının ancak bir yönünü teşkil edebilir. Belirtmek gerekir ki, bölgede yaşanan süreç, söz konusu ülkelerdeki uzun süre devam edegelen toplumsal bunalımın ve kaynamanın bir tezahürü olarak değerlendirilmelidir. Toplumsal rahatsızlığın ve memnuniyetsizliğin dışavurumu gerçekleşmeye başladıktan sonra, sosyal medyanın örgütlenme konusundaki önemi keşfedildi.  Radyo, gazete ve el ilânı imkânının olmadığı yerde ağızdan ağza ‘’fısıltı gazetesi‘’ devreye girdi. Dolayısıyla, Arap ülkelerini saran toplumsal hareketliliği . ‘’Facebook devrimi‘’ olarak nitelemek sosyal medyanın buradaki rol ve işlevini abartmak olur. Tunus’ta isyanı başlatan, ruhsatsız sebze sattığı için polisle tartışıp kendini yakan 26 yaşındaki Muhammed Buazizi idi. Kitlelerin Buazizi’nin ölümünü protesto etmek için sokaklara dökülmesiyle internet ve sosyal medya platformları gündeme geldi. Verdiğimiz Arap Baharı örneği de bizlere açıkça göstermektedir ki; Sosyal medya toplumsal hareketliliğin sadece belli bir kısmında etkilidir. Sonuç Sosyal medya kavramı çok yakın bir tarihte gündeme gelmiş olmasına rağmen kitleler tarafından kolay bir şekilde kabul edilmiştir. Bilgi çağı ortaya çıkan teknolojik her olguyu hemen kabullenmeyi gerektirir. Tıpkı teknolojik her gelişme gibi sosyal medya ve sanal gelişmeler de bireyler tarafından çabucak benimsenmektedir. Fakat hayat tarzının sıklıkla ve aniden değişmesi beraberinde bir çok bireysel ve toplumsal sorunu da getirmektedir. Bireysel sorunlardan en önemli olanı ise kontrol edilememesidir.  Özellikle teknolojiyi adım adım takip edemeyen ebeveynlerin güçlük çektiği çocuklar üzerindeki sosyal medya kontrolü üzerinde ayrıntılı çalışma yapılması gereken bir konudur. Sosyal medya ve sanal ağlar bilinçli ellerle kontrollü olarak kullanıldığı zaman bireylerin hayatlarında amaçlarına ulaşmaları için mükemmel bir araç olabilmektedir. Bireylerin dünyayı ve ülkelerini daha yakından takip edebilmeleri, yaşanan gelişmeler karşısında farklı yönleri ve görüşleri kavrayarak doğruya en yakın fikri benimsemeleri açısından sosyal medya önemli bir mecradır. Fakat amacından farklı kullanılan bir sanal ağ sadece eğlenmek adı altından öldürülen zamandan başka bir şey olmayacaktır. Ve bu durum, daha önceden de bahsettiğimiz gibi bir neslin veya kültürün sonunu hazırlayacaktır. Toplumsal açıdan incelediğimiz sosyal medyanın da toplumda bir revizyon oluşturacak derecede ve büyük bir halk kitlesini hareketlendirecek boyutta olmadığını söyledik. Sosyal medya bireysel açıdan derin yaralar bırakmakta ve bu açılan yaralar elbette ki toplumun genelini etkilemektedir. Fakat buradan yola çıkarak sosyal medya ile bir toplumsal olayın başlayabileceğini söylemek toplum içindeki diğer dinamikleri hiçe saymak demektir. Sosyal medya toplumlar açısından bakıldığında sadece ‘’ barut ‘’ görevi görmektedir. Tek başına bir toplumsal döngü başlatacak kadar aktif olamaz. Ancak toplumsal dinamiklerin artarda gelmesiyle toplum içindeki ateşin sosyal medya aracılığıyla körüklenmesinin ardından bir toplumsal harekette sosyal mecraların önemli derecede etkili olduğu söylenebilir

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s